Martijn Schrama: Augustinus, politiek en maatschappij

In het artikel Augustinus over politiek en maatschappij gaat Martijn Schrama in op het ideale staatsbestel volgens Augustinus (354-430). Augustinus heeft zijn visie vijftien eeuwen geleden in Noord-Afrika ontwikkeld en die blijkt nog steeds actueel te zijn. In alle tijden blijft vooral in een crisissituatie de roep om goede leiders sterk.

Benozzo-Gozzoli-St-Augustine-Reading-the-Epistle-of-St-PaulAugustinus is hierop ingegaan met de vraag: waar gaat het eigenlijk om in het staatsbestel en in de maatschappij? Hierbij hangt de persoonlijke ethiek van de leider samen met diens professionele handelen, want zelfkennis, empathie en onbaatzuchtigheid gaan vooraf aan het leiding geven.
Het gaat in de visie van Augustinus in de eerste plaats om mensen en om de gelijkheid van alle mensen. Zijn staatsopvatting is een impliciet protest tegen de ongelijkheid in de maatschappij die wordt beheerst door hebzucht, macht en hoogmoed.

Als alternatief toont hij een opbouw van de gemeenschap die gedragen wordt door de liefde voor elkaar en niet door het streven naar bezit, geweld en eigenbelang. Als bisschop in het chaotische Noord-Afrika van de 5e eeuw plaatst Augustinus zijn visie in een religieuze context, als een dieper inzicht in de zingeving van politiek en maatschappelijke opbouw.

Martijn Schrama gaat hierop in en laat zien hoe Augustinus over ‘slechte tijden’ denkt. Slechte tijden, crisis, is niet iets dat ons van buitenaf overvalt, maar iets dat we uit onszelf tot stand brengen. Staat en politiek kunnen enkel op het doe niveau handelen en niet op het zijnsniveau van ons bestaan. Het zijnsniveau is het gebied van onze innerlijke spirituele kracht. Ons heil als heelheid van onszelf en van heel de natuur is niets anders dan het in praktijk brengen van de liefde. Dat is de weg van de verinnerlijking. Daar gaat het bij Augustinus om. De staat is voor Augustinus verantwoordelijk voor het scheppen van een ruimte hiervoor.

Als filosoof en docent in de retorica is Augustinus een hartstochtelijk zoeker naar de waarheid en schenkt hij grote aandacht aan de opvoeding tot waarheid. Dat is voor hem niet zozeer gehoorzamen aan de docent maar beamen wat de innerlijke leermeester je te zeggen geeft. Opvoeden is voor hem het leren ontdekken van je innerlijk. Dan leer je van jezelf te houden en van anderen. Dat is de bron van vriendschap en liefde. Dan groeit er een gemeenschap van vrienden, ‘de Stad van de Mens’ waarin hij twee tegengestelde aspecten met elkaar verzoent, het doen én het zijn, het presteren én het liefhebben. Ama et fac quod vis, bemin en doe dan wat je graag wilt, dat is een kernuitspraak van Augustinus.

Jacques Postma, die in de begintijd van Nyenrode rector was, is classicus en promoveerde op de visie van Augustinus. Hij is in zijn onderwijsvisie ingegaan op ‘de opvoeding tot waarheid’ en benadrukte het grote belang van de innerlijke leermeester. De Nyenrodianen werden erop gericht een sterke samenhang te vormen, als een netwerk van vrienden, om elkaar van dienst te zijn.

Paul de Blot SJ

… lees het artikel HIER

Download PDF
E-Boek versies van : Martijn Schrama: Augustinus, politiek en maatschappij

Gerelateerde berichten

We zien graag uw reactie