Microfinanciering in ontwikkelingslanden

Onderzoekers als Easterly en de genoemde Moyo opteren daarom voor de vraagbenadering: reageer op wat mensen willen en stel hen in staat om zèlf op zoek te gaan naar oplossingen. Precies daarop proberen microkredieten aan te sluiten:

Geef mensen de mogelijkheid om ondanks het feit dat ze even geen onderpand hebben tòch initiatief te nemen op hun manier.

Zij kennen hun omstandigheden immers het best en met microkrediet krijgen ze – in termen van Smith – that little om aan de slag te gaan.

Maar daarmee gaan ze, zoals gezegd, voorbij aan de vraag of die privé-initiatieven krachtig genoeg kunnen zijn om de algemene omstandigheden te verbeteren. Ook voor individueel ondernemerschap is een goede ‘ontvangststructuur’ nodig. Die zorgt dat ondernemers licht in de tunnel gaan zien.

Een centrale notie daarbij is het bestaan van vertrouwen. Vertrouwen dat je inspanningen zin hebben, vertrouwen dat een lening terugbetaald wordt, vertrouwen dat verzekerden prudent zijn en dat er andersom bij schade ook inderdaad wordt uitgekeerd, maar ook vertrouwen dat er klanten zullen zijn voor je product, dat ze toch wel zullen betalen, dat je eigendom beschermd zal worden, enzovoort. Onze huidige kredietcrisis geeft treffend aan hoe fnuikend een gebrek aan vertrouwen kan zijn. En het geeft tevens aan dat louter het vertrouwen in eigen kunnen niet voldoende is.

Instituties

Ook dat is overigens een aspect waar Adam Smith al op ingaat. Hij geeft aan dat markten alleen kunnen functioneren wanneer er sprake is van algemeen erkende ethische spelregels. De nutsmaximalisatie vindt plaats binnen de morele kaders die een gemeenschap zich wenst te stellen. Waarmee we opnieuw vaststellen dat er sprake moet zijn van zoiets als een gemeenschap.

Jonge textiel werknemer in een kleine fabriek in oud Delhi
Met weinig geld kan ik mooie dingen doen
Auteursrecht: Paul Prescott – 123RF Stockfoto

Ook is het evident dat economische ontwikkeling ernstig bemoeilijkt wordt als er sprake is van bijvoorbeeld cliëntelisme en corruptie. Voor duurzame ontwikkeling zijn solide, gedragen en afdwingbare gedragsregels noodzakelijk.

Een probleem van veel ontwikkelingslanden is dat ze gebukt gaan onder politieke en juridische instituties die ooit zijn ingericht door Europeanen die het betreffende land hadden ingericht als wingewest, met als saillant kenmerk dat er nauwelijks sprake was van eigendomsrechten. Naderhand hielden nieuwe machthebbers deze instituties vaak graag in stand. Het paste hen wel. Slechte instituties zijn taai.

Denkend over institutionele omstandigheden wil ik u wijzen op het werk van F.A. Hayek. Ik denk dat hij impliciet een belangrijk element toevoegt aan het fenomeen van de armoedefuik. Hayek verbindt het economische vraagstuk met wat hij benoemt als het informatie- en kennisprobleem. De kennis die nodig is om als individu efficiënte economische beslissingen te nemen is nooit in overzichtelijke en geconcentreerde vorm aanwezig. Het zijn altijd kleine stukjes niet- of weinig samenhangende informatie met vaak interne tegenstrijdigheden. Het economisch functioneren komt neer op het te boven komen van een kennisprobleem; op het benutten van kennis die in zijn totaliteit aan niemand individueel gegeven is. Dat betekent dat concurrentie plaats vindt tussen mensen en bedrijven die handelen op basis van hun per definitie beperkte overzicht van de werkelijkheid en hun verwachtingen van een onzekere toekomst.

Concurrentie is dus een proces van individuele trial-and-errors dat als het ware leidt tot een collectieve ‘economische meningsvorming’. Kennisontwikkeling komt neer op een onderlinge toetsing van onzekere interpretaties. De onzichtbare hand van Adam Smith deelt kennis uit. Deze beschouwing brengt Hayek vervolgens tot de conclusie dat ondernemen en innoveren niet in isolement kunnen plaats vinden.

Om te kunnen concurreren c.q. om te kunnen ondernemen heb je concurrenten nodig. Ofwel: een omgeving waarin ook anderen grip óp en begrip ván hun eigen omstandigheden proberen te krijgen. Eigenlijk zegt hij dat een ondernemend individu niet zichzelf aan de haren uit het moeras kan trekken. Ook niet met een al of niet tijdelijke kapitaalinjectie. Als je omgeving stil blijft zitten, ontstaat er geen markt, niet in financiële zin maar met name ook niet in termen van ideeën, interpretaties en aspiraties. Je hebt toetsing nodig aan anderen die óók wat willen. Een beeld dat ik herken in de basisregels van coöperatie, waarin onderlinge toetsing en disciplinering, democratische discussie en interne opleiding van begin af aan een belangrijke rol speelden. Naast geld spelen kennis en kennis delen een sleutelrol. Met name ook om de eigen beslissingen in een groter geheel te kunnen plaatsen.

Microfinanciering als ontwikkelingsproject

Dit betekent dat elk project en elk beleidsplan een leerexperiment is. Wat mogen we dan verwachten van microkrediet en microverzekeren?

Hét sterke punt is dat het ondersteunend is voor bestaand economisch handelen, dat het op elke schaal toegankelijk gemaakt kan worden en in het bijzonder van onder op een bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van financiële markten. Microkrediet is begonnen als het geven van leningen aan arme mensen zonder dat er sprake was van onderpand. Het heeft zich ontwikkeld naast het officiële bankwezen en heeft maatwerk geleverd. Er bleek een latente (niet koopkrachtige) vraag waar de bestaande banken geen belangstelling voor hadden.

Microverzekeren is een relatief jonge loot aan deze stam. Daarbij gaat het om het beschermen van mensen met lage inkomens tegen specifieke risico’s van ziekte, ongeval, schade, overlijden en andere gevaren in ruil voor regelmatige premiebetalingen die evenredig zijn aan de waarschijnlijkheid en de kosten van het betreffende risico. Microverzekeren is een belangrijke aanvulling op microkredieten omdat het de kwetsbaarheid van de betrokkenen vermindert en daarmee investeren minder hachelijk maakt. Overigens blijkt het in praktijk te gaan om cliënten die qua inkomen en risicoprofiel veel meer verschillen dan bij gewone verzekeringen het geval is. Mede daarom verloopt de ontwikkeling ervan vooralsnog trager dan die van microkredieten. De ervaring heeft geleerd dat verzekeren dient te volgen op sparen en op het basale gebruik van microkrediet om de geldstroom van gezinnen te reguleren.

Download PDF
E-Boek versies van : Microfinanciering in ontwikkelingslanden

Pagina's: 1 2 3 4 5 6

Gerelateerde berichten

We zien graag uw reactie